Hủy hôn trước ngày cưới có sao không?

Kiểm duyệt bởi Luật sư Phạm Hoàng Hải — Cố vấn, Đoàn Luật sư TP. Hà Nội

Liên hệ Tư vấn miễn phí 24/7online

Đám cưới đã lên kế hoạch, thiệp đã in, nhà hàng đã đặt cọc — nhưng đến phút chót, một hoặc cả hai bên lại quyết định hủy hôn. Đây là tình huống không hiếm gặp và thường kéo theo nhiều băn khoăn: việc hủy hôn có vi phạm pháp luật không, có phải bồi thường sính lễ hay chi phí tổ chức cưới không, và nếu nguyên nhân là do một bên ngoại tình thì trách nhiệm được xác định thế nào.

Bài viết dưới đây của TINLAW phân tích đầy đủ các khía cạnh pháp lý của việc hủy hôn trước ngày cưới, theo Luật Hôn nhân và gia đình 2014 và Bộ luật Dân sự 2015.

Hủy hôn là gì? Có được hủy hôn trước ngày cưới không?

Hủy hôn, theo cách hiểu phổ biến trong đời sống, là việc một hoặc cả hai bên quyết định không tiến hành đám cưới, không tiếp tục tiến tới hôn nhân, sau khi đã đính hôn hoặc đã có kế hoạch tổ chức lễ cưới. Cần phân biệt rõ: lễ đính hôn, lễ hỏi, lễ cưới là phong tục, tập quán xã hội, không phải thủ tục pháp lý. Quan hệ hôn nhân theo pháp luật Việt Nam chỉ được xác lập khi hai bên đăng ký kết hôn tại cơ quan nhà nước có thẩm quyền theo Điều 9 Luật Hôn nhân và gia đình 2014. Do đó, nếu chưa đăng ký kết hôn, giữa hai bên chưa tồn tại quan hệ hôn nhân hợp pháp, dù đã tổ chức lễ hỏi hay đã lên kế hoạch đám cưới.

Vậy có được hủy hôn trước ngày cưới không? Câu trả lời là có. Theo nguyên tắc hôn nhân tự nguyện, tiến bộ được ghi nhận tại Điều 2 và Điều 8 Luật Hôn nhân và gia đình 2014, việc kết hôn phải dựa trên sự tự nguyện của hai bên, không ai bị ép buộc, cưỡng ép hay cản trở khi thực hiện quyền kết hôn hoặc từ chối kết hôn. Nếu chưa đăng ký kết hôn, việc một bên thay đổi quyết định và hủy bỏ dự định đám cưới là quyền tự do cá nhân, hoàn toàn hợp pháp, dù trên thực tế có thể ảnh hưởng đến tình cảm, danh dự hoặc gây thiệt hại về tài sản cho bên còn lại.

Quy định pháp luật Việt Nam về việc hủy hôn

Pháp luật Việt Nam không có chế định riêng gọi là “hủy hôn” áp dụng cho việc hai bên chưa đăng ký kết hôn mà quyết định không tiến tới hôn nhân — đây thuần túy là việc chấm dứt một dự định, thỏa thuận dân sự thông thường giữa hai người và hai gia đình, không phải là một thủ tục pháp lý bắt buộc phải tuân theo. Cần phân biệt rõ hai tình huống sau để tránh nhầm lẫn:

• Trước khi đăng ký kết hôn: không có quy định pháp luật nào ràng buộc nghĩa vụ phải kết hôn giữa hai bên đã đính hôn hoặc đã lên kế hoạch cưới. Việc chấm dứt quan hệ tình cảm, hủy bỏ đám cưới ở giai đoạn này không vi phạm Luật Hôn nhân và gia đình.
• Sau khi đã đăng ký kết hôn: đây không còn là “hủy hôn trước ngày cưới” theo nghĩa thông thường, mà thuộc phạm vi hủy việc kết hôn trái pháp luật theo Điều 10, 11, 12 Luật Hôn nhân và gia đình 2014 — chỉ áp dụng khi việc đăng ký kết hôn vi phạm một trong các điều kiện kết hôn tại Điều 8 (ví dụ chưa đủ tuổi kết hôn, bị cưỡng ép, lừa dối, hoặc một trong hai bên đang có vợ, có chồng), và phải do Tòa án quyết định theo yêu cầu của người có quyền yêu cầu. Nếu việc kết hôn hợp pháp nhưng hai bên muốn chấm dứt quan hệ hôn nhân thì phải thực hiện thủ tục ly hôn, không được gọi và không thể xử lý theo hướng “hủy hôn”.

Cách hủy hôn đúng quy định Pháp Luật

Vì việc hủy hôn trước khi đăng ký kết hôn không phải là thủ tục hành chính hay tư pháp bắt buộc, nên không có quy trình chính thức tại cơ quan nhà nước. Tuy nhiên, để hạn chế tranh chấp phát sinh và bảo đảm quyền lợi hợp pháp của cả hai bên, nên thực hiện theo các bước sau:

1. Thông báo rõ ràng, kịp thời cho bên còn lại và gia đình hai bên về quyết định hủy hôn, tránh để đến sát ngày cưới mới thông báo gây thiệt hại lớn hơn cho các bên.
2. Thỏa thuận về việc hoàn trả sính lễ, tài sản và chi phí đã chi cho việc chuẩn bị đám cưới (tiền đặt cọc nhà hàng, in thiệp, trang phục cưới…), trên tinh thần thiện chí, tôn trọng lẫn nhau.
3. Lập văn bản thỏa thuận nếu giá trị tài sản, chi phí liên quan tương đối lớn, để làm căn cứ giải quyết nếu sau này phát sinh tranh chấp.
4. Khởi kiện ra Tòa án theo thủ tục tố tụng dân sự nếu hai bên không thể tự thỏa thuận được về việc hoàn trả tài sản hoặc bồi thường thiệt hại.

Trường hợp hai bên đã lỡ đăng ký kết hôn trước khi quyết định hủy bỏ việc chung sống, cần thực hiện đúng thủ tục ly hôn (thuận tình hoặc theo yêu cầu một bên) tại Tòa án nhân dân có thẩm quyền, không được tự ý coi là “hủy hôn” mà bỏ qua thủ tục tố tụng.

Hủy hôn có phải bồi thường không?

Về nguyên tắc, việc hủy hôn khi chưa đăng ký kết hôn không làm phát sinh nghĩa vụ bồi thường theo Luật Hôn nhân và gia đình, vì đây là quyền tự do cá nhân được pháp luật bảo vệ. Tuy nhiên, trên thực tế vẫn có thể phát sinh các nghĩa vụ dân sự khác liên quan đến tài sản và thiệt hại:

Về sính lễ.

Theo thực tiễn xét xử, việc trao sính lễ (tiền, vàng, nữ trang) trong lễ hỏi thường được xem là hợp đồng tặng cho tài sản có điều kiện theo Điều 462 Bộ luật Dân sự 2015, với điều kiện ngầm định là việc tổ chức đám cưới, tiến tới hôn nhân giữa hai bên. Nếu điều kiện này không xảy ra do việc hủy hôn, bên tặng cho (thường là nhà trai) có quyền đòi lại tài sản đã tặng theo khoản 3 Điều 462. Ngược lại, nếu các bên xác định rõ việc tặng sính lễ là hoàn toàn tự nguyện, không kèm điều kiện gì, thì bên nhận không có nghĩa vụ phải trả lại.

Về chi phí tổ chức đám cưới.

Nếu một bên đơn phương hủy hôn gây ra thiệt hại thực tế cho bên kia (ví dụ tiền đặt cọc nhà hàng không được hoàn lại, chi phí đã bỏ ra để chuẩn bị lễ cưới), và có căn cứ chứng minh cụ thể, bên bị thiệt hại có thể yêu cầu bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng theo Điều 584 Bộ luật Dân sự 2015.

Về tổn thất tinh thần.

Nếu việc hủy hôn đi kèm hành vi xúc phạm danh dự, nhân phẩm, uy tín của bên còn lại, có thể phát sinh trách nhiệm bồi thường tổn thất tinh thần theo Điều 592 Bộ luật Dân sự 2015. Mức bồi thường do các bên tự thỏa thuận; nếu không thỏa thuận được thì mức tối đa không quá 10 lần mức lương cơ sở do Nhà nước quy định.

Hủy hôn do một bên ngoại tình có phải bồi thường không?

Trường hợp này cần xem xét theo hai tình huống:

Nếu việc ngoại tình xảy ra trước khi đăng ký kết hôn

Ở giai đoạn này, hai bên chưa xác lập quan hệ hôn nhân hợp pháp nên chưa vi phạm nghĩa vụ chung thủy vợ chồng theo Luật Hôn nhân và gia đình. Việc bên bị phản bội quyết định hủy hôn là quyền của họ, và họ không có nghĩa vụ bồi thường cho bên đã ngoại tình. Ngược lại, nếu bên bị phản bội chứng minh được thiệt hại tài sản hoặc tổn thất tinh thần cụ thể phát sinh từ hành vi của bên kia (ví dụ chi phí đã bỏ ra cho việc chuẩn bị đám cưới bị lãng phí, hoặc bị xúc phạm danh dự nếu sự việc bị công khai), họ có quyền yêu cầu bồi thường theo Điều 584 và Điều 592 Bộ luật Dân sự 2015 như đã phân tích ở phần trên.

Nếu việc ngoại tình xảy ra sau khi đã đăng ký kết hôn

Đây không còn là tình huống “hủy hôn trước ngày cưới” mà thuộc phạm vi giải quyết ly hôn. Hành vi ngoại tình vi phạm nghĩa vụ chung thủy giữa vợ và chồng theo Điều 19 Luật Hôn nhân và gia đình 2014, và tùy mức độ có thể bị xử phạt vi phạm hành chính về chế độ hôn nhân một vợ một chồng, thậm chí bị xử lý hình sự nếu đủ yếu tố cấu thành tội vi phạm chế độ một vợ, một chồng theo Bộ luật Hình sự. Pháp luật Việt Nam không quy định một khoản “bồi thường do ngoại tình” riêng biệt như một chế định độc lập, nhưng yếu tố lỗi trong việc ngoại tình có thể được Tòa án xem xét khi phân chia tài sản chung của vợ chồng theo Điều 59 Luật Hôn nhân và gia đình 2014, và bên bị thiệt hại vẫn có quyền yêu cầu bồi thường nếu chứng minh được thiệt hại cụ thể theo quy định của Bộ luật Dân sự.

Các câu hỏi liên quan

Hủy hôn trước ngày cưới có vi phạm pháp luật không?

Không, nếu hai bên chưa đăng ký kết hôn. Đây là quyền tự do cá nhân được pháp luật bảo vệ theo nguyên tắc hôn nhân tự nguyện tại Điều 8 Luật Hôn nhân và gia đình 2014.

Đã đăng ký kết hôn nhưng muốn hủy hôn trước ngày tổ chức lễ cưới thì phải làm sao?

Khi đã đăng ký kết hôn, về mặt pháp lý hai bên đã là vợ chồng, nên không thể “hủy hôn” mà phải thực hiện thủ tục ly hôn (thuận tình hoặc theo yêu cầu một bên) tại Tòa án nhân dân có thẩm quyền.

Nhà trai có được đòi lại sính lễ khi bị hủy hôn không?

Có thể, nếu việc trao sính lễ được xác định là tặng cho tài sản có điều kiện theo Điều 462 Bộ luật Dân sự 2015, với điều kiện là việc tổ chức đám cưới. Khi điều kiện không xảy ra do hủy hôn, bên tặng cho có quyền đòi lại tài sản.

Hủy hôn có bị phạt tiền theo quy định pháp luật không?

Không. Việc hủy hôn khi chưa đăng ký kết hôn không phải là hành vi vi phạm hành chính hay hình sự, nên không bị xử phạt tiền theo quy định pháp luật. Các khoản tiền phát sinh (nếu có) là do thỏa thuận dân sự hoặc do Tòa án quyết định bồi thường thiệt hại, không phải là chế tài xử phạt.

Bị lừa dối dẫn đến hủy hôn thì có được đòi bồi thường không?

Có thể, nếu chứng minh được hành vi lừa dối của bên kia gây ra thiệt hại tài sản hoặc tổn thất tinh thần cụ thể, căn cứ Điều 584 và Điều 592 Bộ luật Dân sự 2015 về bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng.

Kết luận

Hủy hôn trước ngày cưới, khi hai bên chưa đăng ký kết hôn, là quyền tự do cá nhân được pháp luật Việt Nam bảo vệ và không vi phạm pháp luật. Tuy nhiên, việc hủy hôn có thể kéo theo các vấn đề dân sự liên quan đến sính lễ, chi phí tổ chức cưới và tổn thất tinh thần, cần được giải quyết trên cơ sở thỏa thuận hoặc theo quy định của Bộ luật Dân sự 2015 nếu phát sinh tranh chấp.

Để được tư vấn cụ thể về việc hoàn trả sính lễ, giải quyết tranh chấp tài sản khi hủy hôn hoặc thủ tục ly hôn nếu đã đăng ký kết hôn, hãy liên hệ TINLAW. Tham khảo thêm dịch vụ tư vấn hôn nhân và gia đình để được đồng hành cùng bạn.